گورواندا بير شاعيروار

عجب شير و اونون دؤره قصبه ـ كندلري، دونيا سويه سينده بير چوخ شخصيت لري ايله مشهوردور. اوخوجولاريميز اونلارين آدلاري ايله چوخدان تانيشديرلار، بوياخينلاردا، حؤرمتلي دوستوم سيروس عباسپور جنابلاري، عجب شيرين لاپ ياخينليغيندا يئرلشن گؤروان كندي و اونون علمي ـ ادبي محيطي ايله مني تانيش ائتدي قديم تاريخه مالك اولان بوكند جامعه ميزه بير چوخ علم آداملاري بخش ائتميشدير.

اونلاردان بيري ده نزاكتلي اديب، مجيد ابراهيم پور حضرتلري دير. بو سئويملي شاعيريميز 1320 ـ ده بو كنده آنادان اولدو اؤز لياقت و استعدادي نتيجه سينده منطقه ده ايلك عالي تحصيل آلانلار سيراسينا يئرلشدي اونون ادبياتا اولان درين علاقه سي نتيجه سينده فارس و تورك ديللرينده گؤزل شعرلرين مؤلفي كيمي تانيندي. اديبين بو ايكي ديلده بؤيوك حجملي شعر مجموعه سي چاپا حاضيرلانماقدادير. بيز اونا جان ساغليغي و يئني ـ يئني اثرلرين ياراتماسيني آرزو ائده رك، بير نئچه شعري ايله سيزي تانيش ائديريك.

حؤرمتله: سارابلي

مشغول ائديبدي ذهنيمي چوخدان بو مسئله

بولبول نه دندي عاشيق اولدوبدور قيزيل گوله؟

من بيلميره م بو صحن چمنده نه سيرروار،

بولبول ـ گوله، يا عاشيق اولان گولدو بولبوله؟!

گر گولده جذبه اولمايا بولبولده جاذبه،

بولبول نه قدرتي ايله گليبدير بوجور ديله؟

بير رمزوار نه بولبوله روشندي نه گوله

اورمزدن دوشوب ديله بوشور و لوله

بولبولدو، گولدو تمامي وسيله دير،

بير جلوه دير، ساليبدي جهان ايچره غلغله

انسانلارين طبيعتي اصلينده پاك دير،

بو شرط ايلن كي، شيطان اونو سالمايا اله.

اعضاي بير بدن ديلر «سعدي» گؤزل دئييب،

دونيا بويونجا رحمت يزدان اونا گله

كور اولسون گؤزي، گؤره انسانلارين غمين،

صدق دل ايله آغلامايا ليك او مشگوله

ائللرغمينده شيفته هر گؤزلر آغلايا

روز جزا داحشره گلر، گوله ـ گوله.

 

آيريليق

سونالار، توراجلار، داغ ـ دومان اولسا،

يايلاقدان آرانا گله لر خوشدور

سوسن لر، سونبوللر، چيچك لر، گوللر،

دوست ايله، گولنده،‌ گوله لر خوشدور

ديل ايله قلمده يوخ تاوان دوستلار،

مطلبي باخيشدان بيله لر خوشدور

آيريليق دوشنده دوست آراسيندا،

بير ـ بيرين، گؤز ياشين سيله لر خوشدور

آختاريب، تاپماغا بير ـ بيرين يئنه،

قاراداش داغلاري دله لر خوشدور

اؤلومدن چتيندي دوستدان آيريلماق

قول ـ بويون بير يئرده اؤله لر خوشدور

«شيفته» دوز دوستا قربان ائتمه يه

خومار گؤزله باخان گيله لر خوشدور.

 

وطن ائولادي

آخان آرزو گؤزوندن سن، صفالي جويباريمسان

وطن ائولادي سان، گولسن، چيچكلي نوبهاريمسان

قوجالميش تك درختم من كوير زندگانليقدا،

طراوتلي گولوم غنچه م، عطيرلي برگ و باريسمان

تمام خاطيراتيم جمع اولوب، آئينه تك سنده

كئچن ايامدن سن تازه لنميش روزگاريمسان

واريم قلبيمده بير آرزي، گؤروم اي كاش او دوراني

چاتاركن آرزو ياسنده دئييم: من افتخاريمسان

خلاصه ائتميشم بو سؤزلري، من هرنه وار سنده

مقاميم، دؤلتيم، جاهيم، بلي عز و وقاريمسان

چكنده محنت ـ غم هر طرفدن اوستومه لشگر،

پناهيم، تكيه گاهيم، هم سپاهيم هم حاصاريمسان

گلنده هاتف غيبي منه الهام اولان دمده،

منيم شعريم، شعوروم، ديلده كي روشن شعاريمسان

ياغ ايديم بير ياغيش تك يازدا آغ كؤينك بولودلاردان

يووا ايديم ژاله تك رخساروي چون لاله زاريمسان

سحرباد صباد تك بير اسه ايديم صحن بوستاندا

آچا ايدين غنچه تك لب خنده يه، لبخند ياريمسان

جهان بازار دير، من سكه سيزا بير مس بولام آمما،

اگر همت اولا سنده مينمده اعتباريمسان

سينيق بيرگوهرم گؤزدن آتيب صراف لارا ليكن،

محك معلوم ائده ر معنا ده سن خالص عياريمسان

بو ظلمت خانه ده من شمع تك يانماق وظيفهم دير،

اوره كده پارلايان نوروم، يانان دلده شراريمسان

يقينيم واردي بيرگون «شيفته» يوخ ليك سن وارسان

اوگون بير ياندا اولسون ياخشي ياپيس يادگاريماسن.

 

اتليمين شعيرديلي

حسن بابايي

سؤز عاجيز دير، او دور حاكيم

«محكمه» لر قورتوسو تك

شعير ديلي ـ شير ديلي دير

آسيب ـ كسير

«سؤز» اؤنونده، تير ـ تير اسير

بعضاً ائله فرلنير

اؤپوش كيمي

دوداقلاردان

لپه ليز اورك لره

«ساو»

«ساو» آلاندان

سور شدوم

«موغان» گؤرن نتجه دير

«ناحاق قانا باتيبدير»

موغان دوز و

كيم دؤزو؟

 

كيچيك گلين

گونلرين بيرينده اري ايله آرواد اوتوروب، اوياندان بوياندان صحبت ائديرلر. آرواد بيردن باشلايير، گلين لريني پيسله مه يه و اوچ گليني ده بير گؤرور. كيشي بونا راضي اولمور. اونا گؤره كي، ايسته يير، گلين لري سيناقدان كئچيرسين. بو مقصدله ار ـ آرواد يولا دوشوب، گلين لري سيناماق ايسته ييرلر.

اونلار اول، بؤيوك اوغولو گيله گئديب، اوتوراندان سونرا كيشي اوزونو بؤيوك گلينه توتوب، دئيير هاوا برك ايستي دي، كؤنلوم قارپيز ايسته يير، گتير بير آز يئييم بلكه، اوره ييم سرينله سين. بؤيوك گلين ائوده قارپيز اولا ـ اولا، قاين آتاسينا، آند ـ ماندا ايچيركي، چوخداندي اونلارين ائولرينه قارپيز دولانماييب.

كيشي آرواديني گؤتوروب، اورتانجيل اوغول گيله گئديرلر، خوش ـ بئشدن سونرا، كيشي اورتانجيل گليندن ده قارپيز ايسته ييير اورتانجيل دا، قاين آتاسينا دئيير: بوگون اوغولونوزا دئديم كي، قارپيز آلسين بلكه سيز گلديز، او قولاق آردينا ووردو، آلمادي. سؤز وارسا، اوغولونوزدان گؤرون. كيشي اورتانجيل گلين دن ده مأيوس اولوب، كيچيك اوغولو گيله باش چكمه يه گئتدي.

خوش ـ بئشدن سونرا، كيشي كيچيك گلين دن ده قارپيز ايسته دي و گلين گئديب، ائوده كي قارپيزي گتيريب، قاين آتاسي نين قاباغينا قويدو. قاين آتا: بو قارپيز ياخشي دئييل گئت آيريسني گتير. گلين دينمز ـ سؤله مز قارپيزي گؤتوروب مطبخه گئتدي و همان قارپيزي گتيريب، قاين آتانين قاباغينا قويدو.

قاين آتا: به ـ نه گؤزل قارپيزدي دئيير، اونو كسيب باشلاديلار يئمه يه. كيچيك اوغلان لاپ معطل قالدي كي، بو سيرردي. او يالنيز بير قارپيز آلميشدي. گلين بونو هاردان تاپيب گتيردي؟ يازيق اوغلان نه بيله ايدي كي، قارپيز ائله همان قارپيز ايدي.

هر حالدا، ار ـ آرواد. چوخ سئوينجله كيچيك اوغولوگيلي ترك ائديرلر. آرواد يولدا، كيشييه دئيير: آي كيشي دئي گؤروم، گلين لرين هانسي ياخشي دي. كيشي قاييديب بئله دئيير:

بؤيوك گلين هئچ

اورتانجيلين باشيندان كئج

كيچيك گلين باشدي

اوغولوموزا يولداشدي

 

اميرعلي شيرنوايي وخان دمير

بهروز ايماني

مسلمان تورك عالمي نين بؤيوك سؤز صرافلاريندان بيري ده اميرعلي شيرنوايي دير.

او هجري قمري تاريخي 875 ـ نجي ايلده، اؤزبكستان دا آنادان اولموش و اوشاقليق چاغلاريندان باشلاياراق، علمه، ادبياتا اولدوقجا هوس گؤسترميشدير.

نوايي نين ياشاييشي باره ده قاباقجادان لازيمي قده ر معلومات وئرميشديك، آنجاق بو يازيدا، اونون بعضي مقاملارينا توخونوروق.

سلطان حسين باي قارا هرات دا حاكميته كئچديكدن سونرا نوايي ني اؤزو ايله سارايا چكدي. شار وزيرليك مقامينا چاتسادا، ادبياتدان، يازيب ياراتماقدان بير آن دا اولوسن بئله ال اوزمه دي. نوايي ياراتديغي كتابخانا، اؤز دورنون ميثل سيز ايشلريندن بيري ايدي.

سياست و دولت ايشلري، اونون شاعر قلبينه اويغون گلمه ديينه گؤره، سياستدن اوزاقلاشاراق، درويش ليك حاللارينا ييه لندي. فارس ادبياتي نين بير چوخ گؤركملي نماينده لري ايله، خصوصاً مشهور شاعر عبدالرحمن جامي ايله دوستلوق قوردو.

نوايي نين تأثير بوراخديقي شخصيت لردن بيري غياث الدين بن همام الدين (خان دمير) اولموشدور.

خان دمير 808 ـ ده هراتدا آنادان اولموش و 942 ـ‌ ده ايسته هندوستاندا دونياسيين دييشميشدير. خان دمير اميرعلي شيرنوايي نين اؤلوموندن سونرا، سلطان باي قارانين اوغولو، بديع الزمان ميرزانين يانيندا قالاراق، اونون درين حؤرمتين قازاندي. اؤلكه نين چتين ايشلري و سياسي مأموريت لري خان دميرين عهده سينه بوراخدي.

خان دمير 913 ـ ده اؤلكه ني بوروين سياسي بحران نتيجه سينده، هابئله تيموري لرين چكيش ـ بركيش و اؤزبك لرله شاه اسماعيل صفوي نين ساواشيندان سارسيلان عاليم، هراتين باشقا بؤلگه لرينده ياشامالي اولسادا، 934 ده هندوستانا كؤچمك مجبوريتينده قالير. بير ايلدن سونرا، هندوستانين مغول اميرلرينين سارايينا چاغيريلير و بؤيوك حؤرمتله قارشيلاشير.

خان دمير 942 ده هندوستان دونياسيني دييشيرو دهلي نين گونئي يينده يئرلشن «خواجه نظام الدين اوليا» قبرستانليغيندا تورپاغا تاپيشيريلير.

خان دميرين، يازديغي اثر سيراسيندا، خلاصه الاخبار في بيان احوال الاخيار، منتخب تاريخ اوصاف، مكارم الاخلاق، روضه الصفا، نامه نامي، حبيب السير و همايون نامه كييم گوجلو اثرلري گؤسترمك ممكن دور.

خان دمير ايكي اثريني بؤيوك شاعير اميرعلي شيرنوايي ـ ه حصر ائتميشدير. خلاصه الاخبار و مكارم الاخلاق كيمي كتابلارين آدلاريني چكمك ممكن دور.

مكارم الاخلاق اثري، نوايي نين اخلاقي سجيه لري مادي و معنوي ايشلريند لازيمي قده ر صحبت آچير.

خان دمير، نوايي نين عاليم لره، شاعر و يازيچي لارا قدرتده اولدوغو دؤره ده گؤسترديگي درين قايغي لاردان اولدوقجا سؤز آچير. اونون تيكديرديگي مسجدلر، مدرسه لر، حاماملار بو اثرده اؤزونو گؤسترديگي كيمي، شاعيرين اؤيود وئريجي سؤزلريندن و ياراتديغي بديعي اثرلريندن اولدوقجا اؤز اوخوجوسونا معلومات وئرير.

خان دميرين ياراتديغي «مكارم الاخلاق» اثري سونا چاتماميش اميرعلي شيرنوايي اؤلورو يازيچي ايسه، اثرين قالان حيصه سيني اونون اؤلوم فاجعه سينه حصرائدير. كتاب قورتارديقدان سونرا خان دمير، مكارم الاخلاق اثريني خراسانين حاكيمي سلطان ميرزا حسين باري قارايا تقديم ائدير.

 

گولوش دونياسيندان

ايكي يوخسول

سرنسرلي

ايكي يوخسول آدام، خياواندا بير ـ بيرلرينه راست گليرلر. خوش ـ بئشدن سونرا، اونلاردان بيري سوروشور:

ـ هارا بئله تله سيرسن؟!

ايكينجي يوخسول جاواب وئرير:

ـ گئديره م دونيانين بوتون قيزيللاريني آلام.

او بيريسي قاييديب دئيير:

هاردان بيلدين كي من دونيانين بوتون قيزيللاريني ساتماق ايسته ييرم.

 

حؤرمتلي اوخوجولار!

ائلي شاعيري ميرزا محمدحسين طهماسپور شهرك ـ ين ياشاييش و ياراديجيليغي باره ده، اؤزه ل بير مجموعه حاضيرلانماقدادير. سيزدن رجا اولونور بو خصوصدا اولان اثرلريزي آشاغيداكي آدرسه گؤندرين. تبريز ـ خيابان كوچه باغ، پشت سيلو، روبروي مسجد حاجي اسد، كوچه شاهوردي، كتابفروشي ايماني.

Sarabli22@yahoo.com

Mirzashahrak.blogfa.com