ياخشيليغا ياخشيليق(!)
«حميد» آدلي يوخسول بير كيشي وارايدي. بو كيشي نين آلتي خيردا اوشاغي وارايدي. حميد كيشي هرگون مئشه دن شله ايله اودون گتيريب ساتار، الديغي پول لا اوشاقلاريني ياري آج، ياري توخ دولانديراردي. بيرگون حميد كيشي يئنه تئزدن دوردو، ال اوزونو يودو، اوتوروب بير از چؤره ك يئدي، سونرا دهره سيني، بالتاسيني گؤتوروب مئشه يه اودون ييغماغا گئتدي از گئتدي، چوخ گئتدي، مئشه نين لاپ قالين يئرينه چاتدي. بيردن گؤردوبير شئي اودتوتوب يانير. كيشي ياخينا گئديب گؤردوالووون ايچينده بير قوطودار. بو قوطونون ايچيندن سس گلير.
ـ آي آمان، كؤمك ائله يين مني بو آلووون ايچيندن قورتارين!
حميد كيشي چوخ رحملي آدام ايدي. اوره يي ياندي، اؤزونو آلووون ايچينه آتيب قوطونو كنارا چيخارتدي. قوطونون آغزيني آچان كيمي ايچيندن بير ايلان چيخيب، كيشي نين بوغازينا دولاندي، قيشقيريب دئدي:
ـ سني ائله ووراجاغام كي، پارچا ـ پارچا اولاسان.
كيشي يالواريب دئدي:
ـ ايلان قارداش، انصاف ائله، مروت ائله. من سني اؤلومدن قورتارديم، سنه ياخشيليق ائله ديم. ياخشيليغين عوضيني وئرميرسن، اوشاقلاريمي يئتيم قويما!
ايلان اونون بوغازيني سيخيب دئدي:
ـ ناحاق يئره منه ياخشيليق ائله ميسن. نييه بيلميردين كي، بيزلر ياخشيليق قاباغيندا پيس ليك ائده ريك؟ ياخشيليغين عوضينده سني ووروب بالالاريني يئتيم قوياجاغام.
كيشي دئدي:
ـ آ ايلان قارداش، گل سن بوداشي اته ييندن تؤك. بو دفعه ياخشيليغين قاباغيندا پيسليك ائله مه، عادتيني پوز، مني وورما.
ايلان دئدي:
ـ اوز وورما، سني ووراجاغام. من قايداني پوزابيلمه رم.
كيشي علاجسيز قاليب دئدي:
ـ ايلان قارداش، اوندا آمان وئر، اوچ شرطه گئده ك، سن ده سؤزونو دئي، من ده دئييم. اونلارسني بيلسه لر، سؤزوم يوخدو، وورارسان اؤله رم.
ايلان كيشي نين سؤزونه راضي اولدو. كيشي قوطونودا گؤتوروب ايلان بوغازيندان يولا دوشدو. از گئتدي، چوخ گئتدي، بير بايقوشا راست گلدي. كيشي بوتون احوالاتي بايقوشا دانيشيب دئدي:
ـ بايقوش قارداش، بيزيم شرطي كس، دئي گؤره ك، بو ياخشيليغين قاباغيندا ايلان مني وورماغا حاقلي دير مي؟
بايقوش بركدن اولاييب دئدي:
ـ البته وورماغا حاقلي دير. سن انسان نسلي نين ياخشيليغي نين قاباغيندا پيسليك ائله مك لازيم دير. سيزدن منيم ده اوره ييم يارالي دير. مي قويمور سونوز اولاييب ايسته ديگيم يئرلي خارابا قويام. من داغيديرام، سيز تيكيرسينيز. ايلان قارداش، بونو ائله وورارسان كي، پارچا ـ پارچا اولار.
ايلان ايسته دي حميد كيشيني وورسون. حميد كيشي شرطلريني اونون يادينا ساليب دئدي:
ـ بيزيم هله ايكي شرطيميز قاليب، آمان وئر.
ايلان راضيلاشدي. حميد ايلان دا بوينوندا يولا دوشدو. بير قده ر گئدندن سونرا بير جاناوار راست گلدي.
كيشي دئدي:
ـ آي جاناوار له له، بو ايلان آلوو ايچينده يانيردي، من اونون كؤمگينه چاتديم. اؤزومو آلووون ايچينه ساليب اونو اؤلومدن قورتارديم. بوياخشيليغين قاباغيندا ايلان دئيير سني ووراجاغام. سن نه دئييرسن، بو حاقلي ديرمي؟
جاناوار بركدن اولاييب دئدي:
ـ البته حاقلي دير. او سنه بؤيوك خاطير قويوب كي، بو واختا كيمي وورماييب. كيشي دئدي:
ـ جاناوار قارداش، دوز دئميرسن، مگر ياخشيليق ائله يه نه پيسليك ائدرلر؟
مايه سيز
كربلاي حسن (ذكري) اردبيلي
هر كؤنول كيم، اولسا عشقين مايه سيندن مايه سيز،
بير عروسي دير حقيقتده كي، چوخ پيرايه سيز،
اهل عشقين كؤنلو مصحف دير، اونون آياتي حق،
عارفا، سؤيله گؤره ك قرآن اولور مو آيه سيز؟!!
عشق دير بير داية كامل، كؤنول بير طفل دير
طفل شيرخواره نه ممكن دير ديريلسين دايه سيز؟
عشق دير همسايه، دل بير ائودي مايحتاج سيز
ائوكي مايحتاج سيزدير، بد كئچر همسايه سيز
هر كؤنول عشق ايله دولسا، بير نهال سبزدير،
عشقدن خالي اولان دل بير آغاج دير سايه سيز
آچ بصيرت گؤزلرين، قيل شيخ صنعاندان قياس
عشق دير ايمان، اگر ميل ائيله سيز ترسايه سيز
ذكريا، سن وادي عشق ايچره مجنون اولگيلن
اويماليلي وش لره كيم، پايه سيز دير، پايه سيز
شبهه
نصرت كسمنلي
بيرگون تاپاجاقلار مني
ساچلاريندا، قوللاريندا قالان
بارماق ايزلريندن
هاچانسا مني گؤرنده
پول ايتيره ن اوشاق كيمي
يئره ديكيلن گؤزلرينده
سارالميش خاطيره لر تاپيلاجاق
انجير كيمي سوزالميش
اوره يينين كونجونده
كهنه بير محبت سيزلاياجاق.
ايللرين اليميزه يئتمه ين اوجوندا
آختاران تاپيلاجاق
عؤمورنون من آدلي
قاپقارا كؤلگه سيني،
داخيلدان پول كيمي چيخارا جاقلار
تئلفون يادداشيندا قالان سسيمي
بيرگون تاپاجاقلار مني،
ماشين باسميش بير اوشاغين
تكرلرده قوروموش
قاني كيمي،
چكه جكلر سئوگي محكمه سينه
چوخدان گيزله نن جاني كيمي
يئنه ده اوميديم ـ سن،
يگانه شاهديم ـ سن،
نه سه پيچيلدايا جاقسان
ديلين توپوق چالا ـ چالا،
هر شئيي دوغرو دئيه جكسن آز قالا...
سؤزلرين ـ
قانادلاري ساپاكئچيريلميش
قارا بيربؤجك.
ها اوچاجاق،
بير دايره ده
فيرلانيب ـ فيرلانيب
بيرگون تاپاجاقلار مني،
دونيانين ايشيدي
يالان دانيشا اجاغيق،
دوداقلاريميز اوشويه جك...
آذربايجان عاشيق لاري
عاشيق يدا... شكيبي
بهروز ايماني
عاشيق ليق دونياسينا دريندن باغلي اولان، اؤز صنعتيني هر شئي دن اوجاتوتان ساز ـ سوز صنعت كارلاريميزدان بيري ده خوش سوراقلي گولر اوزلو، تواضع كار انسان، عاشيق يدا... شكيبي دير او 1334 ـ نجو هجري شمسي تاريخينده عاشيقلار يوردو قاراداغين «شيب خانه» باشقا سؤزله دئسك، «شوخانا» كندينده آنادان اولموش، گنج چاغلاريندان ايسته عاشيق ليق صنعتينه وورولموشدور.
عاشيق يدا... شكيبي تكجه ساز چالماقدا، سؤز قوشماقدا، سازبند ليك ائتمكده دئييل، بلكه بير سيرا خصوصيت لرينه گؤره، ائل آراسيندا درين حؤرمت قازانميشدير. اونون گؤزل داورانيشي ايلك گؤروشوده هاميني اؤزونه طرف چكير شكيبي ده آذربايجانلي ليق خصوصيتي چوخدور. اونلاردان بيري ده اونون قوناق سئوه رليگي دير او قوناغينا اؤزونه مخصوص بير ايفاده ايله دئيه ر: «آلچاق گؤوللوك ائله يبسن»، بو سوز يالنيز عاشيق يدا... شكيبي نين تكيه كلامي دير اينديسه بو ائلدار عاشيغيميزين ايكي قوشماسين اوخويور سونوز:
بيلميشم
ائل ايچينده لايق اولمايان سؤزو
من كي زهري ماردان آجي بيلميشم
يئر اوزونده سخاوتلي انساني،
مكه يه گئتمه ميش حاجي بيلميشم،
ë
شيطان اولوب هر واخت آرا قاتاني،
دونياني بير گونده آليب ساتاني،
يازي ـ يايي ايل اوزونو ياتاني،
دونيانين بيرينجي آجي بيلميشم،
ë
انسان كرك هر واخت وئرسين ال ـ اله
تك الدن سس چيخماز بيليرسن له له؟!
«شكيبي» تك سينيق كؤنول آل اله
پاياغين شاهلارين تاجي بيلميشم
2ـ نجي شعر
بولبول چكر قيش قهريني،
ديل لننده ياز آرزولار.
عاشيق ائله نغمه كاردي،
شنليك اولسون ساز آرزولار.
ë
شاد دولانسين مارال داغي،
هئچ سولماسين عؤمور باغي،
دؤوره سي يارپيز بولاغي
بيل كي اؤرده ك قاز آرزولار.
ë
اوره ك آرزوم كاش بيلينه،
باغلانيبدي ساز تئلينه،
«شكيبي» ده اؤز ائلينه،
دردي غمي آز آرزولار.
آتالار سؤز ايكي آدامين دانيشيغيندا
بيليرسيز بو آتالار سوزو و ضرب المثل لر نئيه بئله يادداقالير. اونا گؤره كي، يئرينده، واختيندا، مقاميندا دئييلير، هدفي دوزنيشانا وورور. آنجاق درين كلاملاري بيلن، ازبرلي ين چوخدور، معناسيني درك ائله ين، اونداكي اؤيود ـ نصيحتي باشادوشوب، حياتا كئچيره ن آزدير. آتالار سؤزونون بير اوستونلو يوده وارديركي، اودا سؤزه قناعت، اينديكي قناعت لردن يوخ ها، يئرينده واختيندا قناعت.
بالام بو حيدر هارادا قالدي، جاماعات پول ييغير، وار دؤولت توپلايير اودا آتالار سؤزوندن ال چكميركي، ال چكمير. ايسته يير سن بير كلمه آغزيني آچيب، سؤز دئيه سن، مطلق آتالار سؤزو ايله جاوابيني وئره جكدير.
آهان اودور، گلير باخ!
سالام!
ـ نه چوخ ايشله يير سن آي حيدر؟!
ـ «آت اؤلنه قده ر ايشله ير».
ـ بيليرسن مه بير آز پول لازم دير.
ـ «وار دؤولت آرزولاماق، دؤولتلي اولماقدان ياخشي دير»
ـ اگر منيم پولوم اولماساداي بونون نه يي ياخشي دير؟
ـ «دوه يه يوزدئي گئنه بيلديگيني ائده جك»
ـ باخ بئله گئتسه دوستلو غوموز پوزولاجاق!
ـ عاغيلسيز دوستدان، آغيللي دوشما ياخشي دير.
ـ يوخ گؤرورم بو ايش سني ده لي ائده جك، هئچ اولماسا بير آللاه بنده سي تاپيليب، دئمير ال چك بو آتالار سؤزوندن.
ـ «ده ييرمان اؤز ايشيني گؤره ر چاققال باش آغريدار»
ـ باخ بو ياخشي سؤز دور، آغيللي سؤزه شريكم. گرك آغيللي سؤزه قولاق آساسان.
ـ سنين خئيرينه اولماسا بئله گرك آغيللي سؤزه قولاق وئره سن.
ـ «بري باخ بو سؤزون لاپ باشدان ـ آياغا جفنگيات دير
ـ آ كيشي من دئييرم دمدن ـ دمه، سن دئيير سن دامدان ـ داما».
ـ آنلاماديم.
ـ «آنلاماز يوزدئي».
ـ بري باخ، بله سن عاشيق اولوبسان؟
ـ «محبت بير بلا شئي دير گرفتار اولمايان بيلمز»
ـ يوخ سني مطلق حكيمه گؤسترمك لازيم دير، اينانان منه سنين وضعيتن مني مطلق ناراحات ائله ييبدير، آخي اوره ييم يانير سنه.
ـ «ياغماساندا گورولده».
ـ گئده ريك حكيمه هر شئي آيدينلارشار.
ـ «كيش ـ كيشله دووز دريدن چيخماز».
ـ اينجيدين مني خداحافظ گئديرم.
ـ «آغيللي آدام دوستلوغو پورزار، آمما اؤز فيكريندن دؤنمز».
ـ من سندن بير مقدار پول ايسته ييرم سن ده دئيير سن...
ـ «بورج ايسته يه نين بير اوزو قارادير، وئرمه يه نين ايكي اوزو».
ـ سؤزون آخيريني دئي گؤروم، پول وئرييرسن يا يوخ؟
ـ «ده وه نين قويروغو يئره ده ينده گليب آپارارسان»
ـ يوخ داها بورا آياق باسمارام
ـ تئز گليب، تئز گئده ن قوناغين قاداسين آليم.
آللاهين لعنتينه گله سن، لاپ منيم بوغازيما ييغدين.
ـ «سوميمونون بو غازينا چيخاندا بالاسيني آياغي نين آلتينا آلار»
ـ نه آياقلارديم سني.
ـ «آغيللي آدام آغلينا، آغيلسيز آدام ايسه آياغينا گوه نر».
بهروز سرنسرلي
كتاب تانيتيمي
اصلي ـ كرم (يئني روايتده)
آذربايجان آغيز ادبياتي توكنمز بير خزينه يه مالك دير. سؤزو گئده ن بو سؤز ثروتيميزين بير چوخ اؤرنك لري ايتيب ـ باتير. يو بانارساق، آزما ـ چوخ قالان بو شفاهي وارليغيميزي تمامي ايله يوخ اولا جاقدير، شئهلي يئرلرده قاليب، چورومكده اونلاري الده ائديب، ائليميزه مال ائتمك، هاميميزين بوينونا دوشن بير وظيفه دير، ايللر بويو سسيز، سمير سيز قلم چالان، واختي ايله درگي و كتاب نشر ائتمكده اؤز بورووجونو ليايقينجه يئتيره ن حميد احمدزاده «تيليم خانلي» جنابلارينين ديرلي بير ايشي اوره ييميزه ايشيق سالدي و بوتون قلم صاحب لريني درين ـ درين دوشوندوره رك، «ياتماق واختي دئييل» دئيه بيزي بيز داها آرتيق چاليشماغا هوس لنديردي سؤزوگئده ن اصلي ـ كرم داستاني نين يئني روايتيني، آغير زحمت لر، قاتيلاراق، گله جك نسليميزه چاتديرديغي اوچون قلم دوستوما بير داها ساغ اول دئييب، بو كتابين اؤزه ليك لري باره ده دانيشماق ايسترديم.
آراشديريجي، اصلي ـ كرم كتابينا يازديغي قيسا اؤن سؤزده، مباحثه لي و هم ده گئنيش مقاملارا توخونور. عاشيقلارين شفاهي خلق ادبياتيميزين قورونماسيندا اؤنملي رول اويناديغينا اشاره ائده رك، اسطوره لريميزين سومر كتيبه لرينده قيلقاميش داستانلاريندا يئر آلديغيني اؤنه چكر.
آراشديريجي بوسانباللي اثري آراشديراركن، اؤزو دئميشكن بير سيرا گئرچك لرله اوزلشميشدير. باخيب، گؤره ليم، يازيچي بو خصوصدا نه كيمي مسئله لره توخونور:
«بير اصلي كرم داستانيني، كرج شهرينده تحقيق ائده نده بير نئچه واقعيت ايله اوز به اوز اولدوق. بيري بو داستانين نئجه ياييلماغي، قزوين نظرآباد، كرج، آوج، بوئين زهرا، علي شاه عوض، ملارد، ساوا، اراك، كاشان، اصفهان، كرمان، شيراز و خوزستان تورك لرينين طرفيندن ايدي» بويئني واريانتين نئجه محو اولوب، گئتمه دن، تاپماسيندا ميثيل سيز خدمت لري اولان حميد قارداشيم بو اوغوردا آغيز زحمت لره قاتيلاراق يازير:
«ال يازماسي (اصلي ـ كرم) ايل لر بويو فرش آلتيندا و يانملي رطوبت لي طويله و آبنارلاردا قالميش ايدي كي، رطوبت اثرينده اونون يازيلاري چتين اوخونوردو، من او يازيلاري او قده ركي، اؤزوم اوخويا بيليرديم، اوخودوم، اوخونمايان سؤزلرين يئرين بوش قويوب اوخونماسيندا، سؤز عاليم لريميزدن فايدالار آلديم. من بو يولدا، بوئنين زهرالي آغ ساققال شاعير، اوستاد بهروان جنابلاريندان بوللو و ديرلي معلومات اله گتيرديم...».
بيز بو اؤنملي اثرين اوخونماسيني بوتون خالقيميزا مصلحت گؤروب، اوندان بير اؤرنك وئر مكله كفايت له نيب، آراشديريجي قلم دوستوما بير داها يورولماسين دئييرم.
جانيم چوبان، گؤزوم چوبان، خان چوبان
اصلي خانيم بوردان گئچدي گؤردن مو؟
سنه قوربان، شيرين شيرين، جان چوبان
اصلي خانيم بوردان گئچدي، گؤردون مو؟
سن چوبانسان بو داغ لاردا گزه ر سن
داغ لالاسين اللرينه دؤزه ر سن
يارين گئتسه، پس سن نئجه دؤزه ر سن؟
اصلي خانيم بوردان گئچدي، گؤردون مو؟
سن چوبانسان، قويون، قوزو اوتلادان
سو پندايله، قوردلاري چوخ داشلادان
من كرمم اصلي خانيم يوخ لادان
اصلي خانيم بوردان گئچدي، گؤردون مو؟
ايضاح:
بو كتاب كرج شهرينده فعاليت گؤستره ن پينار انتشاراتي طرفيندن چاپ ائديلميشدير.
باش ساغليغي
آناگولدو بيرگون سولار
آناديلي شيرين اولار
آنا ديليميزده گؤزل آپاريجيليغا مالك اولان شاعير دوستوموز خسرو سرتيبي اؤتن هفته آناسيني سون مزار ايول سالاراق، درين ماتمه غرق اولموشدور. بيز بيرايتگيني اونا و باشقا عائله عضولرينه باشاغليغي وئريك.
حيدربابا