دالغالي مصراعلارين بورلوغانيندا

ائلدار ساراملي

«و زامان بير بهانه دير» شعر مجموعه سي

درين دويغولو شاعير دوستوم علي احمدي آده «اورمولو» جنابلارينين سون زامانلار، ادبيات دونياميزا پاي ائتديگي شعرلريديركي، اؤتن ايلدن بري ساتيشا وئريلميشدير. يئري گلميشكن دئمه لي ييم كي، ع. اورمولو جنابلاريندان قاباقجادان، گؤزياشي كوچه لر، «نارگيله» و معاصر فارس ادبياتيندا سئچيلميش اؤرنك لر كتابي، اوخوجولارين بؤيوك رغبتي ايله اوزلشميشدير. اوميدائديريك اونون باشقا ساحه لرده «نثر» و «آغير ادبياتي» باره ده قلمه آلديغي اثرينين ياييلماسي نين شاهدي اولاق.

«و زامان بير بهانه دير» اثرينين باشلانيشيندا فورماسيندا يازديغي بير بند شعر هر نه دن اؤنجه اوخوجونون دقت مركزينده دورور و آنا ديليميزين، اونون كيمي سؤز اوستادي يئتير ديينه اؤيونور:

من كيچيك بير فيدان ايديم

يئتيشديردي ديليم مني

بير واخت كؤچسم بو دونيادان

ياداسالار ائليم مني

اونون كؤلگه شعريني نظردن كئچيره نده، ايلك نؤبه ده اوخوجويا ائله گليركي، اونا گئجه لر همدم اولان، «درد» «قلم» وان نهايت كاغيذا سوزولوب آخان شعرلريدير. آنجاق بئله آسانليقلا، باش چيخارماق چنين اولور. اونون آختارديغي منه گليركي، «بوكؤلگه» شعرينده، بير دويغو و يا بي راو براز دئييل، او همدم ليكده، بوشلوقلاردا ايتن چوخ شئي لر آرايير بير باخين:

سن سيم، سن نفسيم من كيمم اي سن!

گيله يم، بير گيله ليكده

دونيانين دردي قالانميش اوره ييمده

واي آمان بو فيتنه لردن

آخ كي انسان حياتي سولور نه لردن

يوخ هوس بوباغلي باغدا

يارالانميش اومودوم بيداداندن چاعدا اولورسان منه مرهم اي منه هر گئجه همدم

ع. اورمولو، ادبيات دونياميزدا اوغورقازانا شاعيرلريميزدن ديركي، اونون دوشونجه سي، ديلي، بنزتمه لري يئني ديرسه، اونون ياراديجيليق تملي، كلاسيك ادبياتيميز و فولكولورو موزدور. شاعيرين ايستر قاباقكي كتابلاريندا و ايسترسه ده بحث ائتدييميز بو كتابيندا، دو بيتي و رباعي شعر فورماسيندا قلمه آلديغي مصراعلاردا، كئچميشين داياغيني و بوگونون ديليني و گؤزليني، بير سؤزله يئني لينين دويوروق:

يالقيزجا باغام، سن تقسيم سن بري گل

بارلانماغيما زرگونشيم سن بري گل

گئتمه اوزاغا! يوخ آياغيم ايزله مديه

هاردان چاغيريم؟ كي، سن سسيم سن بري گل

ع. اورمولونون ايستر قيسا شعرلرينده ايسترسه ده ايري حجملي پويئما «منظومه لري» اولسون، اوخوجو اغراق اولماسا گوجلوبير چايا تومس گلير، بو نهره داخل اولان زامان، مصراعلار، اؤز دالغالاري ايله سني، بوراوغانلار قوينونا آلاراق، اؤزونه قورتولوش يولو آختاراجاقسان، منه ائله گليركي، بير آز جهد گؤسترمه سن، مصراعلاردا غرق اولوب، هئچ نه الده ائده بيلمه يه جكسن، يئدي گئجه قوناقليغي پويئما سيندا شاعير، كئچميشي بوگونه گتيرمه يه چاليشير، بو منظومه ده سانكي اؤزدو قورتولوشابير يول آرايير:

نه بير قيليج چار پيشماقچون، نه بير تو فننگ آتيشماقچون

وار ـ يوخومان اون ـ اون بئش تئل كاغيذيمدي

بير ده ده بار ماق بويويازيب، پوزماقلميم وار

دايا نيرام ايكي كؤنول گئري دؤنوم يا دؤنمه ييم

شاعيرين «محبوب يا محبت» آدلي شعرينده شفاهي خالق ادبياتيميزين ايزلري گؤرونور، ايزدئيه نده مقصديم قلم صاحبي نين كئچميشه اولان درين دويغولاريدير. او بو واسطه ايله آنايوردونون گئريده قالان صاف، صميمي گونلريني آرزو ائدير، بير شعري بوتونلو كله اوخويوب سؤزومه سون قويورام.

بيري وار ايدي

بيري يوخ ايدي

كئچميش زاماندا بير كند وارايدي چشمه لي ـ چايلي

اولدوزلو ـ آيلي

باغلاريام ـ ياشيل، اؤتور بولبول لر

روحو اوخشايير آل ياناق گول لر.

هر سحر تئزدن كندين آدامي ايشينه گئدير

چوبان سورونو چؤله آپارير

قويون ـ قوزولار يئييب اوتلايير قويروق قاتلايير

تارلا قيزلاري آلاق ائديرلر

كند اوشاقلاري هالاي گئديرلر

اكينچي بابا سووارير زمي

ائلين يوخ غمي.

خان ننه دئيير:

صفالي كندين سماسي سئوگي

گولور گؤزلرده حيات لذتي، يار محبتي

ايكي سئوگيلي بيريسي محبت بيري ده محبوب

اوره كلر بير ـ بيرين سئويب وورولوب

گونش ماراقلانير گول گؤروشونه

ساچير ساچاق ـ ساچاق عشق اؤروشونه.

محبوب سحر ـ سحر چيينينده كوزه

بولاغين باشيندا يارلا اوزه ـ اوزه

هاوا خوش هاوالي شوريله شاهناز

بورويوب كؤوشه ني سؤزلو سازلي ياز

نه كورلوق چكن وار نه كم ـ كسيرليك

نه نئيله ييم دردي نه ده اسيرليك

ائولرده بوللوق

ائلين غمي يوخ.

گؤروره م ننه نين گؤزلري دولور

گول كيمي ياناغي سولوب سولوخور

دئيير: آي بالا!

گونلرين بير گونو هامي آرخايين يوخويا گئتميش

سن دئمه گونش كندين ماتمينه قارا گئيينميش!

گؤزلوردوك اوبادا توي ـ دويون اولسون

چالسين چالغي چيلار شنليك قورولسون

آمماكي يازيميز ترسينه دؤندو

چئوريلدي قازانلار اوجاقلار سؤندو

اسدي قارا كولك قوپدو فيرتينا چيخدي يووالاردان آدي باتميشلار

ائولر زهرلندي قوندو بايقوشلار

عقربلر باشلاري چاليب قاتديلار

محبت له محبوب ايتيب باتديلار

او واختدان بري گيزليجه بير غم

كند آداملاريني آغلادار هر دم

و كيمسه بيلمز محبت دي بئله غملي اوخويور

ياداكي گونلري سيزلايير محبوب...

 

غزل دئييل، هاي گلير

نئچه آدديم اويانليق، اوغلان قاچمير. قيز گؤزونو آچير، آچيق ساخلايير. قارانليق ايشقلانمير. اوستدن سس گلير. سس دئييل، هاي گلير. ايلك هايي آناسي باشلادي. اؤزونو يورغانا بوروموش، قاپي آغزيندا دورموش. نه دئدييي آنلانميردي، قيشقيريردي. آتاسي چيلپاق جا يورغاني قيراغا آتيب قيزين اليني آياقلادي. قيز يئره ياپيشميش، گؤزونو تاوانا ديره ميش، آرتيق سسي باتميش. آتا، ترله يه ترله يه، اوغلانا ساري دؤنوب اونون قيچيني تپيكله دي. اوغلان آتيلدي، يوخودا دانيشدي. كيشي اوغلانين اوزونو شاپالاقلادي. اوغلان يوخودان اويانمادان دوروب قاچدي. قاپييا دوغرو قاچمادي، اوتاغين دؤوره سينه فيرلاندي. آتا قيزين باشي اوسته دورموش، ال آياغي ايسه اسيردي. يورغان قادينين اينيندن زويوب يئره دوشدو. آنا اليني آتدي دؤشونه. قيزين بوغازي قوروموشدو. جيققيري چيخدي، سود امه ن كؤرپه تك. بير ايلليك اوشاق اولدو. ايمكله يه ايمكله يه گئتدي آناسينا ساري. يئرين آلتيندان سس گليردي، هاي ي ي... كوي ي ي. يئرده ايمكله دي، ديواردا، تاواندا. آناسي اوتاغين اورتاسيندا ديزي اوسته ايلشميش، يئره دونوخموش. دؤش لريندن قان داميردي اونون. يئكه بير ايت اوغلاني قووالاييردي. اوغلان يوخودا چيغيريردي، قيزين ايسه باشينا دولانيردي. قارا ايت قارانليقدا ايتيردي. اوغلان ايتيردي. آرواد ايتيردي. ساري كپنك قيزين آلنيندان قوپوپ اوچدو. هله سون غزلي بيتمه ميش اونون. بلكه ده باشلانغيج ميصراع ايدي كپنك. قيزين گؤزلري قيزيشاركن باشي اوسته فيرلانيردي. قيز گؤزلريني آچدي. كپنك يوخ ايدي. بيرينجي ميصراعي دئميشدي. گؤزلريني يومدو. يوممادي، گؤزلري نين قيلپي اؤز اؤزونه قاپاندي. كپنك يئنه اوچدو. قيز ايكينجي ميصراعدا اؤزونو دئمك ايسته دي. آغ ملافه نين اورتاسيندا اوزانميش، كپنك ايسه باشينا دولانيردي. ساچ لاري بئلينه يئتيشيردي. يوخ، ساچي بو غزل اوچون دئييلمه يه جك. اييليب گؤزلرينه باخدي. يوخو گؤرورودو. اؤزونو گؤروردو. آتاسييلا آناسي بؤيورده كي اوتاقدا قوجاقلاشيرديلار. ياناق لاري قيزاردي. آتاسي تلويزيونا باخيردي. آناسي يورغان دؤشك ساليردي. آرتيق، دئمه ديلر گئجه ن خئير قيزيم. اوغلان اونون اوزوندن اؤپدو. گؤزونو آچدي. اوغلان دام اوسته قاچيردي. ائو لاخلاييردي. بير آز ياواش دئديكده، ياواش ياواش دام اوچدو. آتاسي اوغلانين ياخاسيندان ياپيشدي. اوغلانين گؤزلرينده قيزي ياتميش. اوز گؤزونو شاپالاقلادي. قيز اويانمادي. آتاسي، آناسي نين باشينا چيغيردي. آناسي ائودن چيخمادي. چيريل چيلپاق، قاچا بيلمزدي اوغلانين دالييجا. قارانليقدا آتاسي سي نين سسيني ائشيديردي. آتاسي قيشقيريرديسا، سسي چيخميردي آنجاق. قيز چوبالاييردي. هئچ يئري گؤرموردو. آناسي قارا چادراسيني اونون اوستونه آتدي. اؤزونه بوزوشموش، ترپه شه بيلميردي. غزلينده كي كپنك آلنيندا يووا سالميش. آتاسي دئدي ايتين قيزي ايت. چادرانين آلتيندا اليني آپاردي دؤش لرينه. ايت هوروشمه يه باشلادي. اوستدن آياق سس لريني ائشيديردي. اوغلان قبري نين اوسته قاچيردي. او، چيلپاق، قارا چادرايا بورونموش. آناسي آغلاييردي. قيز اؤلمك ايسته ميشدي. كپنك هوردو. ساري ايت بورنونو سوخموشدو اوچموش كرپيچ لرين آراسينا. گلين بورا، گلين بورا! آتا دئييل، باشقا كيشي قيشقيردي. ايت آناسي نين باشي اوسته هورمه دي. آناسي نين باشي اوسته هورمه دي. تاققاتوق يئري قازيرديلار. ايت، يالنيز، اونون جنازه سي اوسته هوردو. او هله اؤلمه ميشدي.


چاخماق داشي

شاعيره رزا جمالي ايله تانيش اولاق

آدي ايله تانيش اولدو غونوز بو استعدادلي شاعيره آبان آيي نين 28 ـ ينجي گونو، 1356 ـ نجي ايلده آنادان اولدو. بو اينجه روحلو شاعيره نين اصيل تحصيلاتي تئاتر و سينما ساحه سينده اولسادا، اؤز شعرلري ايله آرتيق دونيايا ادبياتيندا تانينماغا باشلادي.

اونون شعرلري يالنيز فارس ديلينده دئييل، دونيانين بيرسيرا ديري ديللرينه ده ترجمه ائديلميشدير. اونلاردان انگليس، فرانسه، ايتاليا، آلمانيا، هلند، سوئد، اسپرانتو و بنگلادش ديللريني گؤسترمك اولار.

رزا خانيم جمالي نين شعرلري نين تورك ديللي اؤلكه لري آراسيندا شعرلرينين بوشلوغونو دوياراق، بو هنرمند خانيمين شعرلريني آناديليميزه چئويرمك قرارينا گلديم. اوميد ائديرم، توركيه اؤريك، توركمن، آذربايجان تورك لري بوندان آرتيق بهره لنه جكلر.

حؤرمتله: علي آذرلي

چاخماق داشي

بيرينجي بؤلوم

دونيا انسانلاري، برك داشلاري حراجا قويموشلار كي سنه آغير بورجوردار

بللي دئييل، اود داشي دير

يا چاخماق؟

ايكينجي بؤلوم

منيم خوشبخت لييمين بير پارچاسي

بو داشا باغلي دير

سنين داش اولماغينا

بو داشين گيروونا

اوچونجو بؤلوم

بو داشين گيرووندايام

دؤردونجو بؤلوم

قورمه آرخاسيندان

طليسم اولوب

له له يم

بئشينجي بؤلوم

من بو داشين آنا سييام

بو داشي بؤيوتموشم

اونون اوچون غم چكميشم

دونيا اود توتسون

من سوچلويام

آلتينجي بؤلوم

هاوا يا نه خيانت ايشله ميشم

آللاه اؤزو ده بونا غيلا عاجز دير

يئدينجي بؤلوم

سسيزليك  اوروجو توتوبسانمي؟

 

بير شهرين شطرنجي

بو شهر منيم دامار لاريمدا يوخويا گئتميشدير

يا اونون آنلاشيلماز بير شبكه سي بئنيمده يو واسالميش يا منيم تبيين يا داشيمين (حافظه مين) بير آزيني ـ كولك لره تاپشيرميش:

بوگون سحر هر شئي ميثل سييز ايدي

بير ايت حاشيه دن قورخور

كيرپيك حاشيه دن قورخور

كيرپيك لرده بوي آتيب

بوگون سحر هر شئي ميثل سيز ايدي.

«اويدو» ـ دان بللي اولمايان يئني بير تصوير گليب!

آغ،(1) شهر ديركي، ايپ شريطينده قاليب:

هر شئي اويغون دور

دالغالاري اؤزو مه دوغرو چكميشم

ايستي مني چاشديريب

يالنيز من بؤيوك يوللارا دولاشميشام

قالان هر شئي «ريل» دير

گؤز ايشله يني كيمي...

بو يئيين دؤنگه ابدي دير؟

بو دمير هميشه تاپيلمايان دير

اوستولون دؤرد بوجا غينا قور قوشون گؤلگه سالميش بوگون دونندن بير ده جه قيز يشيب

منيم دامار لاريمدير بو شهر، كي يوخ آپارميش

ريل لر، يوخ بويوندا اوزانير

شهري دؤرد طرفدن آوار توتوب

يولداشيما دئييرم: سحر ئيمه يي يئيبسنمي؟

ساغ الدن چيخماق اولار...

يازيلا نلار كولكه يه چولقانيب

بو كؤهنه پالتاري يئل آپارميش

يوخويا گئتميش بير الدن

بير سينيق شطرنج خطي دئييلم

سويا گئده ن كيچيك جسميم

 

والنتاين

اسئوگي لرگونو

1

يئنه سؤله مهارتلي قومارچي يام؟

يئنه سؤله مهارتلي قومارچي يام؟

آرخاندا يارپاغي گيزله تديين آندا

بو حالوا دوا تاباق نئجه چاتيشير

بيله يي باغلانميش اوچون كي، گيزله ديرسن

قراريميز مجنون آغاجي نين آرسيندا

نه تورپاق و نه ده دعا اونو قالديرا بيلمز.

2

اونو من اكميشم

گؤلگه ن قاچان واحت

من گولله له ميشم