اوخويون، اوخويون، بيرده اوخويون بهروز ایمانی
اوخويون، اوخويون، بيرده اوخويون
بهروز ايماني
حضرت محمد(ص) ـ ين بير گؤزل سؤزوده واركي، بويورور: بئشيكدن مزارا كيمي علم آختار. داها سونرا، حضرت علي(ع) علم اؤيرنمه باره ده اونلارجا قيمتلي سؤز بيزه ارمغان ائتميشدير. او حضرت معلمين مقامي باره ده بويورور: منه بير سؤز اؤيره دن هر بير كس ابديته كيمي مني اؤزونه قول ائتميشدير. علمه، كتابا قيمت وئره ن يالنيز دين رهبرلري دئييل، دونيانين بؤيوك ـ بؤيوك شخصيت لري، عاليم لري، سياست اؤنجوللري ده كتابين ديريني هر شئي دن اوجاتوتموشملار.
اينديسه كتاب باره ده بؤيوك لردن قالان سؤز اينجي لري ايله سيزي تانيش ائديرم.
ـ كتاب روحون قيداسي (غذاسي) دير.
حضرت علي(ع)
اوتوپلوم (جامعه) سعادته چاتاركي، اوخوماغي گونده ليك عادتينه چئويرسين.
سقراط
كتاب ياشاييشين ايلكين ضروري لازمه لريندن دير.
اداسموس
گؤزل كتابلار اوخوماق، كئچمشيده شرفله ياشايان انسانلارلا دانيشماق دئمك دير.
دكارت
كتاب دونيايا و مدنيته حؤكوم سوره ر.
ولتر
كتاب دونيانين گوزگوسو دور.
ويكتورهوگو
چوخ اوخوماق شرط دئييل، ياخشي اوخويوب عمل ائتمك شرط دير.
مارتين لوتر
كتاب اوخوماقدان يارانان داد (لذت) ين تايي يوخدور.
تولستوي
بير تاقچا (قفسه) كتاب، بوتون تجملاتدان آبريلي دير.
موسلن
حكومت سيز ياشاماق اولار، آمما كتاب و مطبوعاتسيز ياشاماق اولاز.
لينكلن
ياخشي آداملار اولان يئرده كتابدا اولمالي دير.
ويكتور هوگو
كتابسيز ائو روحسوز بدن كيمي دير.
يسرون
كتاب سئوه نلر دونيانين ان خوشبخت آداملاري دير.
ژول كارادتي
آنا اولماسا اوشاق عرصه يه گلمز، كتاب اولماسا روح.
پلوتارك
كتاب صفحه لري، اوقانادا بنزري، بيزيم روحوموزو ايشيق ليغا اوچوردار.
ولتر
20 ـ نجي عصرين مدنيت تملي كتاب و مطبوعاتدير.
روزولت
كتاب اوخوماق، كدرلي ساعاتلاري، لذتلي آنلارا چئويرمك دير.
مونتسكيو
هامي اؤز روحي وا اخلاص و دويغوسونا اويغون كتابلار اوخويار.
اسمايلز
كتابدان ياخشي يولداش، ايسته مه! چونكي اوره يينه و جانينا راحاتليق گتيره ر و آرزي ائتديين اوندان حاصل اولاز.
علي اكبر دهخدا
سايين اوخوجولار
كتابلاريميزي تانيتديرماقدان اؤنجه، بير نئجه مؤضوع ـ يا توخونماغي ضروري گؤرورم. بوگون كتاب، علم و مدنيت، يالنيز بشريتين تميزليينه، گؤز ليينه، ياشاييشينا بير سؤز له انسانا ياراشان مقاملارا خدمت ائتمير. بوگون علم دونيادا اخلاقسيز ليغا، بشري آلچالدان خصوصيت لره آرتيق خدمت ائدير. گونو ـ گوندن كتابلارين اوخوجولاري آزالير. بئله گئتسه، ملك محمدين ناغيلليندا اولدوغوكيمي، بيردن گؤرجه ييك، قارا قوچون اوستوندن آتيلميشيق قارانليق دونياسينا و مينلرايل گؤزله ييب، بيرقوش گليب، بيزي ايشيق ليغا چاتديرسين. من بيلگي ساياري، اينترنتي و آيري ـ آيري وسيله لري، نه اينكي رد ائتميره م بلكه اوندان فايدالانماغي دا ضروري گؤروم. آنجاق كتابين يئريني هئچ نه توتا بيلمز دئيه، هاميني كتاب آليب اوخوماغا چاغيرام.
تانيتيم
آناديلي درس ليگي (بيرينجي كتاب)
يازاني: بهروز ايماني
ناشر: نداي شمس
چاپ يئري: تبريز
چاپ تاريخي: 1387
قطع: رقعي
سؤزو گئده ن بو كتاب، مؤلفين ايللربويو تبريز دانشگاهلاريندا تدريس ائتديگي 10 جلددن عبارت كتابلارين بير ينجيسي ديركي، اوخوجولارا تقديم اولونور. بو كتابين اوستون مزيتي اودوركي، آنا ديليميزي چوخ ساده و روان شكيلده اؤيره ديگي حالدا، ايكينجي بؤلومده ادبيات اؤرنگ لري و ادبيات درس لري ده وئريلميشدير.
دده قورقود
كتابين آدي: دده قورقود
ترتيب ائده نلر: زينال اوو ـ عليزاده
كؤچوره ني: محمد عبادي قاراخانلو
ناشر: نشر اختر
چاپ تاريخي: 1388
تيراژ: 1000 جلد
بو گونه كيمي ايراندا دده قورقود حاققيندا بير چوخ كتابلار ايشيق اوزو گؤرموشدور. بو كتابدا اونلارين سيرا سينا يئر لشمكله، بو خصوصدا باشقا بير آدديمين آتيلماسي، بيزي سئوينديرير.
سيماي تبريز در دوره ايلخانان
يازاني: علي طريقت
اؤلچو: وزيري
تيراژ: 1000 نسخه
ناشر: نباتي «پورشريف»
چاپ نوبه سي: بيرينجي
ساتيش يئرلري:
1ـ تبريز ـ خيابان امام، روبروي پاساژ تربيت، انتشارات ارك.
2ـ خيابان امام، مابين سه راه طالقاني و تربيت، مجتمع شهريار، زيرزمين، پلاك 47، پورشريف.
تبريزين پارلاق دؤرلريندن اولان بيري ايلخاني لرين تبريز ده حاكميته باشلاميش عصردير. بو خصوصدا گرچه بير چوخ كتابلار يازييا آلينميش، آنجاق نه قده ر يازيلسا يئنه ده آزدير. بيز معلم عائله سيندن اولان علي طريقته اوغورلار آرزو ائديريك.
من قاسيمام سينه م حاققين كلامي
ناشر: ياران انتشاراتي
توپلايانلار: عاشيق حسين ساعي ـ محمد عليپور مقدم
تيراژ: 1000 نسخه
چاپ نوبه سي: بيرينجي
عاشيق ادبياتيميزين گؤركملي نماينده لريندن بيري اولان خسته قاسيمين بعضي سفرلريني ايپه ـ ساپا دوزه ن اوستاد عاشيق حسين ساعي و اونو سهمانلاييب، فورمايا سالان گنج يازيچي محمد عليپور جنابلارينا اؤز درين منتدار ليغيميزي بيلديريريك. ايندي ده بو كتابدان بير نمونه وئره رك، اونون اوخوماسيني، هامييا مصلحت گؤروروك.
آغام دير شاهلار! شاهي،
يولوم دؤندو يارا دوغرو!
عاشيق لارين قبيله گاهي،
گؤزلري خونبار دوغرو.
ë
موزون دور بيلك لري،
شكردن شيرين ديللري،
كسيلسين خوريا اللري،
اوزانماسين نارا دوغرو.
ë
فلك مني هئچ لمه دي!
جاوان عؤمروم يئيله مه دي!
«ليلي»، اوردان كؤئيله مه دي!
«مجنون» سيتمكارا دوغرو.
ë
سن ـ سن منيم روحي پاكيم،
آپاردين عقلي ادراكيم،
سن ـ سن بير قهرلي حاكيم،
باخار گناهكارا دوغرو.
ë
آغامدان اولوب بارات،
كؤنلوم ائوين ائتمه قارات!
«قاسيم» گئت ائيله زيارات!
او شاهي ابرارا دوغرو.
سازلي ـ سؤزلو
ناغيل لار
ناشر: ياران انتشاراتي
توپلايانلار: عاشيق حسين ساعي ـ محمد عليپور مقدم
چاپ نوبه سي: بيرينجي
تيراژ: 1000 نسخه
عاشيقلاريميزين گؤروشونو احتوا ائده ن بو اثرده بير چوخ سؤز صرافلارينين (عاشيقلارين) دئيشمه لري ده داخل دير. بو دئيشمه لرين بير چوخو ايندييه كيمي ايشيق اوزو گؤرمه ميشدير همين شعرلرين بيري ايله تانيش اولاق:
گؤزل لر سئير انگاهيسان،
گؤروم سني وار اول يايلاق!
آچيلسين گوللو نرگيزين،
تازا مرغ و زار اول يايلاق!
ë
گؤزوم قالدي سياه تئلده!
بولبول اؤلدو، مئيلي گولده!
بير كسيم يوخ قربت ائلده!
سن، منه قمخوار اول يايلاق!
ë
من، سني گؤره ندن بري،
سينه م اولوب، غم دفتري!
اؤلدور آشيق «علسگر»ي
اؤزون گناهكار اول يايلاق
خودآموز تركي آذربايجاني به زبان ساده
يازاني: بهروز ايماني
ناشر: اختر انتشاراتي
تيراژ: 1000 نسخه
چاپ يئري: تبريز
چاپ نوبه سي: اوچونجو
آزمدتده اوچونجو چاپا گئده ن بو اثري، باشقالاريندان فرقلنديره ن جهت، اوندان عبارتديركي، كتاب هم ادبي ديليميزي و هم ده دانيشيق ديليميزي آنا ديليميزله علاقه سي اولانلارا اؤيره دير.
باياتي لار
كتابين آدي: باياتي لار
توپلاياني: محمد عبادي قاراخلو
ناشر: اختر
تيراژ: 1500 نسخه
چاپ تاريخي: 1388
باياتي خصوصوندا توپلانيب نشر اولونان اثرلر سيراسيندا رحمت ليك محمدعلي فرزانه، محمد نقابي نين توپلاديغي باياتي كتابلاريندان سونرا، بو اثرين ايشيق اوزو گؤرمه سي داها ال وئريشلي دير.
برگزيده متون نظم تركي
يازاني: دوكتور حسين محمدزاده صديق «دوزگون»
ناشر: نشر اختر
چاپ يئري: تبريز
چاپ نوبه سي: ايكينجي
تيراژ: 1000 نسخه
مشهور عاليم دوكتور دوزگونون بو سانبالي اثري عالي تحصيلات آلماق ايسته ينلر اوچون ان گؤزل درس ليك حساب ائتمك اولار.
آذربايجان در اوايل دوره پهلوي
يازاني: دوكتور توحيد ملك زاده ديلمقاني
ناشر: نشر اختر
تيراژ: 1500 نسخه
چاپ نوبه سي: بيرينجي
دوكتور توحيد ملك زاده ديلمقاني نين قاباقجادان ائليميزه پاي ائتديگي، درين تحقيقي اثرلري سيراسيندا، سلماس تاريخي، جيلولوق فاجعه سي و بو كتابي خصوصي قئيد ائتمك اولار.
بيز اونا داها آرتيق اوغورلار ديله ييب، بو كتابين (آذربايجان در اوايل دوره پهلوي) آلينماسيني توصيه ائديريك.
بايرك قوشچو اوغلو
حاضيرلاياني: دوكتور دوزگون
ناشر: نداي شمس
تيراژي: 1000 نسخه
چاپ نوبه سي: بيرينجي
چاپ يئري: تبريز
آذربايجان تصوف ادبياتي نين اوجا ذيره لريندن اولان بايرك قوشچو اوغلونون، اؤزل سويه ده ايشيق اوزو گؤرمه سي، بوتون ادبياتچيلاريميزين رغبتي ايله قارشيلاشميشدير.
دوكتور حسين دوزگون سؤزو گئده ن كتابي تصحيح ائتميش و بو كتابين عرصه يه گلمه سينده عاليمين ميثل سيز خدمت لري اولموشدور.
كور اوغلو در ادبيات ملل
يازاني: دوكتور انور اوزون
چئويره ني: داريوش عاشوري
ناشر: نداي شمس
تيراژ: 1000 نسخه
چاپ نوبه سي: بيرينجي
چاپ يئري: تبريز
دوكتور انور اوزون ايران ادبياتي، خصوصي ايله ايران تورك لري ادبياتي اوزه رينده بير چوخ تحقيقاتلار آپارميشدير. اونون ايران تورك فولكولورو، ايران تورك مطبوعاتي زرتشت، يوز گونئي شاعيري و باشقا كتابلاريني بو سيرادا گؤسترمك اولار. كور اوغلو كتابينا گلديكده بو كتابين اؤزه ليك و گؤزه ليگي اوندان عبارتديركي دوكتور انور اوزونون درين آراشديرماسي ايله ياناشي آراشديريجي و مترجم داريوش عاشوري بو كتابا باشقا آرتيرمالاردا ايره لي چكميشديركي، كتابين داها زنگين اولماسينا گتيريب چيخارميشدير. بير هر ايكي قلم صاحبينه اؤزمنتدار ليغيميزي بيلديريرك.
اصلي ايله كرم
حاضيرلايان: علي برازنده
ناشر: نداي شمس
چاپ ايلي و يئري: 1388 تبريز
تيراژ: 1000 نسخه
اصلي ايله كرم داستاني باره ده دونيانين بير چوخ اؤلكه لرينده مختلف روايت لرله، چيخان هر بير اثر اؤز يئرينده اؤز مقاميندا خصوصي اهميت داشيير. فولكلورچي دوستوموز علي برازنده جنابلارينين جهدلري ايله نشر اولان بو اثر اصلي ـ كرم داستاني داستاني نين باشقا بير روايتيندن سوراق وئرير. آراشديريجي لار اوچون ال وئريشلي اولان بو اثرين آلينماسيني بوتون دوستلارا مصلحت گؤروه رم.
سيري در تاريخ آذربايجان
يازاني: مرحوم صمد سرداري نيا
ناشر: نشر اختر
تيراژي: 2000 نسخه
چاپ نوبه سي: ايكينجي
رحمت ليك اوستاد صمد سرداري نيانين واخت سيز اؤلومو، هاميميزي اولدوقجا كدر لندير سه ده، اونون بيزه يادگار قويدوغو، ديرلي اثرلري ايله سئوينيريك. خلاصه شكيلده قلمه آلينميش آذربايجان تاريخي بو كتابي داها باشقا كتابلاري كيمي، اوخوجولار طرفيندن رغبتله قارشيلانميش و آز بير موتده ايكينجي دؤنه، نشر اولونموشدور. بيز اونا رحمت ديله ييب، باشقا اثرلرينين ياييلماسيني گؤزله ييريك.
حؤرمت اولدو بير ساز اولدو بير ده من
يازاني: غمكئش آللاه وئردي
كؤچوره ني: سخاوت عزتي
ناشر: نشر اختر
چاپ يئري و ايلي: تبريز 1387
تيراژي: 1000 نسخه
بيرينجي دؤنه اؤلكه ميزده نشر اولان بو اثري، قلم دوستوموز سخاوت عزتي نين امه يي نتيجه سينده ايشيق اوزو گؤرموشدور. اينديسه اوندان بير نمونه شعر ايله كفايت له نيريك.
كرمي
بهمن يامان ناله چكدي سسينده،
خان اصلي دن آيري سالدي كرمي؟
هيجرانيني سينه سينده كؤكله دي،
يانا ـ يانا ائله چالدي كرمي،
خان اصلي دن آيري سالدي كرمي؟
سنده قدرتي وار گنجه خانينين،
آختار يوللاريني، داغ دومانين،
آنا لايلاسيسان قمر بانينين،
هاراي، اوغلون داغدا قالدي، كرمي،
خان اصلي دن آيري سالدي كرمي،
بير اون ائيله، گنجه ائلي يئريسين،
اينصاف ديمي ماحمود داغدا چوروسون،
آلووون دان داغين بوزو اريسين،
گديكلري بوران آلدي گرمي،
خان اصلي دن آيري سالدي كرمي،
چووغون قصر تيكدي، بوراندا اوتاق،
آمانسيز داغ، صاحيب سيز ائو، تك قوناق،
يورغاني سويوق قار، دوشيي توپراق،
بو نه يامان بد قيش اولدو، كرمي،
خان اصلي دن آيري سالدي كرمي،
گئت حلبه هيجران سيميم ديل اولسون،
كؤكسون اوسته نئچه يانيق تئل اولسون،
ائله يان كي، قارا تيكان گول اولسون،
قويما قيزيل گوللر سولدو، كرمي،
«غمكئشي» اودلارا سالدي كرمي.
يئر اوزونده بير شجاعت وار
يازاني: شجاعت احمدلي
كؤچوره ني: يوسف رحماني چاغيرلي
ناشر: نشر اختر
چاپ يئري: تبريز
تيراژ: 1000 نسخه
تانينميش عاشيق شعرينين نماينده سي شاعير شجاعتين بو ايكنجي كتابي ديركي، ايراندا ايشيق اوزوگؤرور اونون اثرلري باكي، تبريز و آنا دولو عاشيقلارينين ديللر ازبري دير. بير بورادا اونون اثرلريندن نمونه وئريريك:
بيلمز
او يار اورييمي داغلايان كيمي،
فلك ها چاليشسا، داغلايا بيلمز.
حسرت اورييمده چاغلايان كيمي،
سئللرده، سولاردا چاغلايا بيلمز.
حسرتيم «هه» دئسه، داغلاري دلر،
گؤز ياشيم كو كرير، سئل اولار گلر،
هامي منيم كيمي سئوينه بيلر،
هئچ كس منيم كيمي آغلايا بيلمز.
نور ساچمير يولوما چيراغي يارين،
اوزوب شجاعتي فراقي يارين،
تكي، تكي گلسين سوراغي يارين،
اؤلوم ده يولومو باغلايا بيلمز.
قاييدا بيلسه يديم اؤتن چاغلارا،
تك سنين عشقين له ياشاردي كؤنلوم.
يولوندا فرهاد تك داغ اريدرديم،
دانيلماز زيروه لر آشاردي كؤنلوم.
روحومو اينله دن، بيل كي، نه لردي،
عشقيم يئتيم قوزو كيمي ملردي...
اگر ساغ اولماسام، نه غم بيلردي،
نه غملي نغمه لر قوشاردي كؤنلوم.
شجاعتم، حسرت قالديم سنه ده،
هايانداسان، يارام قاليب سينه ده،
تزه دن تاپسايديم سني يئنه ده،
اول كي هوسله جوشاردي كؤنلوم.
آغ عاشيق
يازاني: عاشيق آللاه وئردي
كؤچوره ني: محمد عبادي قارا خانلو «آليشيق»
ناشر: نشر اختر
تيراژ: 1000 نسخه
چاپ يئري و تاريخي: 1378 تبريز
آذربايجان عاشيق ادبياتي نين سيرا وي كتابلاريندان بيري اولان بو كتاب، بو گونه كيمي ايلك دفعه ديركي اؤلكه ميزده ياييلير. قاباقجادان قيسا شكيلده ايران اسلام انقلابي عرفه سينده بو عاشيقدان آز سايدا شعرلر چيخميشدير. آنجاق بو اثرين مكمل اولدوغونا اينانيريق. اوندان نمونه:
چتيندي
لباسلا، دوروشلا، بويون ـ بوخونلا،
انساني تانيييب بيلمك چتيندي.
قانانلا ـ قانمازلا دولانماق اولار،
ياريمچيغي باشا سالماق چتيندي.
مطلبيني سؤيله، مطلب قانانا،
اشاره لازيمدي عاريف اولانا،
ترقي دن تنزله ائننه،
به به دئييب، قهقه گؤلمك چتيندي.
«آللاه وئردي»، ايشين يوخ فتنه ـ فعل ايله،
انساني قارشيلا شيرين ديل ايله،
آيريلما يولداشدان، بير اول ائله ايله،
ائل اولماسا، تك اوجالماق چتيندي.
چكيرلر
يو خاردان پريستاو، آشاغدان كوخا،
بيچاره رعيتي دارا چكيرلر.
قاضي، دارغا خالقي سويور سوغان تك،
ديري كن اوستوندن قارا چكيرلر.
داغ چكيلدي ناخچيوانا سولدوزا،
دوز نديركي حسرت قالا ائل دوزا،
... دؤنوب قودوزا،
ائلين ثروتيني هارا چكيرلر؟
سيغينديم گؤيچه يه، من بو ما حالا،
ييغديم سارينردن نرگيزله لاله.
ايتيرميشم اسماعيل تك بير بالا،
سينه مه چال ـ چارپاز يارا چكيرلر.
«آللاه وئردي» درد اليندن دليدير،
كندده كوخا بير قان سوران زليدير.
گؤزوم ياشي قيژوي چايين سئليدير،
جانيمي آتاشا، نارا چكيرلر.
ساري عاشيق
يازاني: ساري عاشيق
كؤچوره ني: محمد عبادي قارا خانلو
ناشر: نشر اختر
تيراژ: 1000 نسخه
چاپ يئري و تاريخي: 1386 و تبريز
چاپ نوبه سي: بيرينجي
عاشيق ادبياتيميزين ذيروه لريندن اولان ساري عاشيق باره ده ايراندا و باشقا اؤلكه لرده كتابلار و مقاله لر ايشيق اوزو گؤرموشدور. بو اثرين اوخوماسيني بوتون عاشيقلارا، ادبياتچيلارا مصلحت گؤروب، اوندان اوخويوروق:
آياخشي
شيكار ائديب توتدوم بير شاهي ترلان،
سن ائتدين عاغليمي زاييل، آياخشي!
سني سئون كئچر جان و سريندن
اولار جمالينا ماييل، آياخشي!
محبتي اولان ايستر سازيني،
من چكرم هر دم سنين نازيني
شمس و قمر كيمي گؤستر اوزونو،
گون تكي عالمه ياييل، آياخشي!
قاشلارين بير اوخدو، كيپريگين آلماز،
هارامدان اوخلاسان اورام ساغالماز.
گئدربو گؤزلليك سنه ده قالماز،
اگرچي سرخوشسان آييل، آياخشي!
مني سنه عاشيق ائتدي يارادان،
سئيرا غيبي حاق گؤتورسون آرادان،
ايسته يير سن خبر توتگيل سارادان،
يوللاريندا منم ساييل، آياخشي!
گلمه دين
وعده وئريب منه گللم دئميشدين،
گؤزوم قالدي انتيظاردا، گلمه دين.
سنسيز منيم آغلاماقدي مونيسيم،
منصور كيمي قالديم داردا، گلمه دين.
اليف قديم ايدي هيجران ملالي،
نئجه خم ائيله ميش قاشين هيلالي،
سالدي مني غمه زولفون خيالي،
مني قويدون اشكباردا، گلمه دين.
من ائله عاشيقم، ائي وعده خلاف،
نيزه ـ آهيمدان چرخ اولار شيكار
بئله اولار، آي بي مروت، ناانصاف؟
گئتدي الدن اختياردا، گلمه دين.
صمد بهرنگي منظومه سي
يازاني: دوكتور محمدزاده صديق
ناشر: بهرنگي
نشر يئري و تاريخي: 1387 ـ تبريز
تيراژ: 1000 نسخه
آذربايجانا افتخار گتيره ن شخصيت لردن بيري ده يازيچي صمد بهرنگي دير. بو بؤيوك انسان باره ده دونيانين چوخ يئر لرينده اثرلر يازيلميش و اونون اثرلري اوزه رينده آراشدير مالارلارياناشي، فيلم لرچكيلميش تئاترلار اوينانميشدير. صمدين اثرلرينين ياييليب، خلق ايچينه يول تاپماسيندا، يازيچي اسد بهرنگي نين بؤيوك خدمت لري اولموشدور. بيز اونا و بو منظومه ني يارادان عاليم دوكتور دوزگون جنابلاريناجان ساغليغي ديله ييريك.